Sovyet iktidarı, kurulduğu andan itibaren çocuk ve ergen sağlığı konusunda büyük bir duyarlılık gösterdi. Sovyet hükumeti, iktidarının ilk yıllarındaki iç savaş, ekonomik yıkım ve kıtlığa rağmen, sağlıklı nesiller yetiştirme hedefini asla ikinci plana almadı.
Lenin, daha Ekim Devrimi öncesinde, Mayıs 1917’de, parti programının revizyonu için hazırlanan belgelerde, ergenlerin iş güvenliğini sağlamaya yönelik bir dizi şartın parti programına dahil edilmesini önermişti.
Okurlarımız 8 Temmuz 2026’da yayınladığımız “Sosyalizm kadın sorununu neden çözemedi?” başlıklı makalemizi anımsayacaklar. Krupskaya’nın bir makalesiyle bu konuya devam ediyoruz.
Berlin Üniversitesi Sosyal Hijyen profesörü Alfred Grotjahn, 1931’in 4 Eylül gecesi, 61 yaşında yaşamını yitirdi. 1848 barikatlarında doğan ve işçilerin yenilgisiyle karanlığa gömülen toplumcu tıp düşüncesinin 20. yüzyılda yeniden canlanmasında büyük rolü olan Grotjahn’ı anıyoruz.
Avrupa’da faşizm tırmanıyor. 1990’larda, en güçlü oldukları yerlerde bile yüzde 5’in altında kalan faşist partiler, 2000’li yıllarda önce yüzde 10’ları aştı ve geçtiğimiz yıllarda yüzde 25’lere yaklaştılar. Dahası Almanya’da faşist parti (AfD) geçen yıl federal seçimlerde partiler arasında yüzde 21 ile “ikinci” sıraya yükseldi. Fransa’da RN parlamentonun en büyük partisi haline gelirken, Avusturya’da FPÖ yüzde 29’la birinci parti oldu. Fakat “altın vuruş” İtalyan faşistlerden geldi ve Meloni İtalya’da hükumete yerleşti.
Bu makale, dünyanın ve Sovyetler Birliği'nin ilk Sağlık Bakanı N. A. Semaşko tarafından kaleme alınan ve Moskova'da 1947 yılında SSCB Tıp Bilimleri Akademisi Yayınevi tarafından yayınlanan Sovyet Sağlık Teşkilatının Organizasyon Teorisi Üzerine Denemeler: Sovyet Sağlığının Temel İlkeleri başlıklı kitaptan alınmış, açıklayıcı notlar tarafımızdan eklenmiştir.
Bu makale, dünyanın ve Sovyetler Birliği'nin ilk Sağlık Bakanı N. A. Semaşko tarafından kaleme alınan ve Moskova'da 1947 yılında SSCB Tıp Bilimleri Akademisi Yayınevi tarafından yayınlanan Sovyet Sağlık Teşkilatının Organizasyon Teorisi Üzerine Denemeler: Sovyet Sağlığının Temel İlkeleri başlıklı kitaptan alınmış, açıklayıcı notlar tarafımızdan eklenmiştir.
Geçenlerde bir öğrencim, okuduğu bir makalede Virchow’un, evrim kuramına karşı çıkan, gerici bir bilim insanı olarak gösterildiğini söyledi. Oysa ben derslerimde Virchow’u oldukça farklı, ilerici bir bilim insanı olarak anlatmıştım. Kafası karışmıştı.
Gerçekten de Rudolf Virchow, Marksist düşüncenin mimarlarından Friedrich Engels ile birlikte toplumcu tıbbın temellerini atmış bir bilim insanıdır. 2013 yılında yayınlanan Toplumcu Tıbba Giriş: Toplumcu Tıp Ders Notları başlıklı kitabımda, Virchow’a ve çalışmalarına oldukça geniş yer ayırmış, daha sonraki birçok çalışmamda da, Virchow’un toplumcu tıbba katkılarına atıflar yapmıştım. Fakat ben, 1821 – 1902 yılları arasında oldukça uzun bir ömür süren Virchow’un, yalnızca “gençlik yıllarına”, diğer bir deyişle “genç Virchow’a” atıf yapıyordum.
Küba’nın meş’um “reform paketini” önce görmezden geldik, sonra endişelenecek bir şey yok dedik ve “tartışılmazsa, hiç olmamış sayılır” inancıyla yolumuza devam ettik. Fakat tartışmanın sürdüğü görülünce, çeşitli kanaat önderleri yorumlar yapmaya başladılar. Bunlardan İlerici Gençler Derneği kurucularından Mehmet Taş (1) ve Acilciler örgütünün liderlerinden Engin Erkiner (2), meselenin reform olmadığını, “yeni sosyalizm anlayışı” olduğunu gösteriyorlar.
.jpg)
Her gün ekranlarda haklarını arayan emekçilerin ters kelepçelerle gözaltına alındığını izleyen, işçi cinayetlerine kurban gidenlerin kanının yerde kaldığını gören birçok insan, ideoloji kokan bu soruya, tereddütsüz “sermaye” yanıtı verecektir. Oysa son yıllarda Türkiye’de asıl güçlü olanın sermaye değil, işçi olduğunu apaçık ortaya seren bir deneyim yaşanıyor. Hem de hepimizin gözleri önünde...
1904 yılında Nobel Fizyoloji ve Tıp ödülü alan, fizyoloji ve psikoloji alanındaki çalışmaları ile tıp tarihinde çığır açan İvan P. Pavlov’u (1849 – 1936), ölümünün 90. yıldönümünde, 1935 yılında genç bilim insanlarına yazdığı mektubuyla (bazı yerlerde vasiyet olarak geçer) anıyoruz.
Fransız Devrimi’nin en önemli figürlerinden biri olan Marat, çağdaşı birçok aydın gibi çok yönlü bir insandı. Hekim, fizikçi, gazeteci ve politikacı Marat, 50 yıllık kısa ömrüne çok şey sığdırdı. Marat’ın yaşam öyküsünde toplumcu tıp düşüncesinin nüvelerine de rastladık. Marat’ın düşünceleri 1840’lı yıllarda toplumcu tıbbın kurucuları Friedrich Engels ve Rudolf Virchow’a, daha sonra 1871 Paris Komünü deneyiminde sağlık hizmetlerinin örgütlenmesine ışık tutacaktı. Marat’ın “sağlığın sosyal belirleyicilerine” vurgusu, Sovyetler Birliği’nde toplumcu bir sağlık hizmeti örgütleyen Semaşko ve arkadaşlarına esin kaynağı oldu.
Sovyetler Birliği’nde “toplumcu tıbbı” Nikolay Semaşko ile birlikte örgütleyen Z. P. Solovyev’in kısa biyografisini başka bir makalemizde vermiştik. Bu kez D. V. Gorfin’in, Solovyev’in ölümünün 20. yıldönümü anısına kaleme aldığı yazısını sunuyoruz.
1931 tarihli bir Sovyet posterinde “Mutfak Köleliğine Son! Yeni bir yaşam!” yazıyor. Poster, geçen yıl 2 Kasım’da İsrail (Tel Aviv) merkezli Hammersite Müzayede merkezinde 1.000 dolar başlangıç ve 4.600 – 5.400 dolar tahmini fiyatla satışa sunulmuştu. Peki, ne anlatıyordu bu poster?
Sosyalistler genellikle “önlerindeki” görevler konusunda tartışmak isterler. Bugünün görevi “devrim yapmaktır”, o halde devrim konuşulmalıdır. “Devrimden sonrası” ise, devrim yaptıktan sonranın konusudur. Şimdiden konuşmanın pek anlamı yoktur. Nitekim Marx da kapitalist sistemin işleyişini eleştirmeye odaklanmış, “gelecekteki komünist toplumun yemek tariflerini yazmayı” reddetmiştir.
Ancak geçen yazımızda da belirttiğimiz gibi bugün elimizde 155 yıllık bir sosyalizm deneyimi var ve bu deneyim bize sosyalistler için iktidarı elde tutmanın, iktidarı ele geçirmekten daha zor olduğunu gösterdi. Gerçi bunun böyle olacağını Lenin bize bir asırdan daha uzun bir süre önce söylemişti.
Sosyalizmin öyküsünü kimileri Paris Komünü’nden, kimileri Ekim Devrimi’nden başlatır. Lenin’in Ekim Devrimi’nin 71. gününde çocuklar gibi sevinerek dans etmesi, tarihin ikinci proletarya iktidarının, ilkinden daha uzun süre ayakta kalmayı başardığını söylemesi, öyküyü Komün’den başlatmanın daha doğru olduğunu düşündürüyor.
Sovyetler Birliği deneyimi de 70 yıl yaşayabildi. Önce Berlin duvarı yıkıldı, ardından sosyalist ülkeler çözüldü ve son olarak geçtiğimiz hafta Küba, kapitalizme dönüş yolunda büyük bir adım attı. Böylece 1871’den 155 yıl sonra yeniden başa döndük. Olsun, biz de baştan başlarız.
Son reformlarla Küba’da kapitalist restorasyonun başladığı eleştirilerine şiddetle karşı çıkan Küba Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri ve Cumhurbaşkanı Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez, ısrarla “Küba'da kapitalizmin yeniden kurulmasını önermiyoruz ve bu asla amaçlarımız arasında olmayacak” diyor
Peki,Bermúdez’e inanalım mı? Gerçekten bu reformlar Küba’yı kapitalizme geri döndürmeyip, sosyalizmi daha da güçlendirecek mi?
Bir haftadır Küba Meclisi tarafından kabul edilen reformların sol içindeki yankılarını aktarmaya çalışıyoruz. Bugüne kadar görüşlerini aktardığımız çevreler Küba'yı hala sosyalist bir ülke olarak gören, fakat reform sürecine kaygı veya kuşkuyla bakan çevrelerdi. Aşağıdaki 27 Haziran 2026 tarihli makaleyi yayınlayan Politsturm çevresi ise Küba'nın kapitalizme yıllar önce döndüğünü savunuyor.
Yunanistan Komünist Partisi Merkez Komitesi yayın organı Rizospastis'te 25 Haziran 2026 tarihinde Küba'da geçtiğimiz hafta yaşanan gelişmeler üzerine "Ekonomide ciddi riskler taşıyan değişiklikler oylamaya sunuldu" başlıklı bir makale yayınlandı. Aşağıda makalenin geniş bir özetini sunuyoruz.
Bu kez Kanada'dan "Communist Revolution" web sitesinde yayınlanan "Faced with unbearable imperialist pressure, Cuba moves towards capitalist restoration" başlıklı makaleden geniş bir özet sunuyoruz.
