Virchow devrimci miydi, yoksa gerici mi?

 

Geçenlerde bir öğrencim, okuduğu bir makalede Virchow’un, evrim kuramına karşı çıkan, gerici bir bilim insanı olarak gösterildiğini söyledi. Oysa ben derslerimde Virchow’u oldukça farklı, ilerici bir bilim insanı olarak anlatmıştım. Kafası karışmıştı.

Gerçekten de Rudolf Virchow, Marksist düşüncenin mimarlarından Friedrich Engels ile birlikte toplumcu tıbbın temellerini atmış bir bilim insanıdır. 2013 yılında yayınlanan Toplumcu Tıbba Giriş: Toplumcu Tıp Ders Notları başlıklı kitabımda, Virchow’a ve çalışmalarına oldukça geniş yer ayırmış, daha sonraki birçok çalışmamda da, Virchow’un toplumcu tıbba katkılarına atıflar yapmıştım. Fakat ben, 1821 – 1902 yılları arasında oldukça uzun bir ömür süren Virchow’un, yalnızca “gençlik yıllarına”, diğer bir deyişle “genç Virchow’a” atıf yapıyordum.

Mesele reform değil, sen hala anlamadın mı?

Küba’nın meş’um “reform paketini” önce görmezden geldik, sonra endişelenecek bir şey yok dedik ve “tartışılmazsa, hiç olmamış sayılır” inancıyla yolumuza devam ettik. Fakat tartışmanın sürdüğü görülünce, çeşitli kanaat önderleri yorumlar yapmaya başladılar. Bunlardan İlerici Gençler Derneği kurucularından Mehmet Taş (1) ve Acilciler örgütünün liderlerinden Engin Erkiner (2), meselenin reform olmadığını, “yeni sosyalizm anlayışı” olduğunu gösteriyorlar.

Kim daha güçlü: İşçiler mi, sermaye mi?

Her gün ekranlarda haklarını arayan emekçilerin ters kelepçelerle gözaltına alındığını izleyen, işçi cinayetlerine kurban gidenlerin kanının yerde kaldığını gören birçok insan, ideoloji kokan bu soruya, tereddütsüz “sermaye” yanıtı verecektir. Oysa son yıllarda Türkiye’de asıl güçlü olanın sermaye değil, işçi olduğunu apaçık ortaya seren bir deneyim yaşanıyor. Hem de hepimizin gözleri önünde...

Gençlere mektup - İvan Petroviç Pavlov

 

1904 yılında Nobel Fizyoloji ve Tıp ödülü alan, fizyoloji ve psikoloji alanındaki çalışmaları ile tıp tarihinde çığır açan İvan P. Pavlov’u (1849 – 1936), ölümünün 90. yıldönümünde, 1935 yılında genç bilim insanlarına yazdığı mektubuyla (bazı yerlerde vasiyet olarak geçer) anıyoruz.

Ölümünün 233. yıldönümünde Dr. Marat

 

Fransız Devrimi’nin en önemli figürlerinden biri olan Marat, çağdaşı birçok aydın gibi çok yönlü bir insandı. Hekim, fizikçi, gazeteci ve politikacı Marat, 50 yıllık kısa ömrüne çok şey sığdırdı. Marat’ın yaşam öyküsünde toplumcu tıp düşüncesinin nüvelerine de rastladık. Marat’ın düşünceleri 1840’lı yıllarda toplumcu tıbbın kurucuları Friedrich Engels ve Rudolf Virchow’a, daha sonra 1871 Paris Komünü deneyiminde sağlık hizmetlerinin örgütlenmesine ışık tutacaktı. Marat’ın “sağlığın sosyal belirleyicilerine” vurgusu, Sovyetler Birliği’nde toplumcu bir sağlık hizmeti örgütleyen Semaşko ve arkadaşlarına esin kaynağı oldu.