Translate

15 Kasım 2026 Pazar

Sovyet Rusya’da 1920’lerde sosyal hijyen anlayışı

 


Tıp ve sağlık hizmeti içinde “sosyal hijyen”, en zor anlaşılan konulardan biridir. CDC’nin1 20. yüzyılın en büyük 10 halk sağlığı başarısı2 arasında “motorlu araç güvenliğini” (emniyet kemeri, çocuk koltuğu vb.) sayması, birçok kişide “bunun tıp ve sağlık hizmetiyle ne ilgisi var?” sorusunu doğurur. “Hijyen” sözcüğünün halk arasında yalnızca “temizlik” anlamına gelmesi bu yanılgıyı güçlendirir.

9 Kasım 2026 Pazartesi

Engelsiz bir dünya sosyalizmle mümkün


Son sözümüzü başta söyleyelim, ki yanlış anlaşılmaları bir nebze azaltabilelim: Sosyalizmde de engellilik bir sorun olmaya devam edecek. Sosyalizmde de kalıtsal – edinsel çeşitli nedenlerle fiziksel veya zihinsel engelli insanlar olacak. Fakat sosyalizm, engellilerin yaşamını kolaylaştıracak, onların sosyal hayata katılmaları önündeki engelleri ortadan kaldıracak.

6 Kasım 2026 Cuma

Diyalektik maddecilik ve tıp



DİYALEKTİK MADDECİLİK VE TIP1


Diyalektik yöntemin tıp ve biyolojiye uygulanması oldukça yenidir. Engels’in “doğa, diyalektiğin turnusol kağıdıdır” ifadesine rağmen, bazı Marksistler diyalektik maddeciliğin doğa bilimleriyle hiçbir ilgisi olmadığını ve yalnızca toplumun gelişimine dair soruları ele almaya yaradığını düşünmüşlerdir2.

Diyalektik maddecilik, hem diyalektiği, hem de maddeciliği kapsar ve bu ikisinin bir sentezini oluşturur. İdealizmin karşıtı olan maddecilik, tarihsel süreç içerisinde maddi dünyanın birincilliğini savunan felsefi bir öğreti olarak anlaşılır.

10 Ekim 2026 Cumartesi

Çanakkale’de radikal sanat performansı

 


Bugün (10 Ekim 2026), Çanakkale radikal bir sanat performansına tanık oldu. ÇOMÜ Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi, Resim İş Eğitimi Anasanat Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Fatih Balcı, Eğitim Fakültesi’nin girişinde “Marcel Duchamp Ruhuna Hayır Pilavı” adlı bir etkinlik düzenledi. Sanat öldü mü? başlığı altında yapılan etkinliğe üniversiteden çok sayıda hoca ve Çanakkaleli katıldı.

8 Ekim 2026 Perşembe

Sovyetler Birliği’nde özel hekimlik

 


1917 Ekim Devrimi sonrasında Rusya’da bütün özel sağlık kuruluşları devletleştirildi ve bu kuruluşlarda çalışan hekimlere ve sağlıkçılara, görevlerine devam etmek istiyorlarsa devlet memuru olmaları gerektiği bildirildi. Ancak kendi hesabına özel muayenehane işleten hekimlerin ve diş hekimlerinin, mesleklerini serbest olarak icra etmelerine izin verildi.

Bu yıllarda Sovyet devleti özel hekimliği, sosyalist inşanın genişlemesiyle birlikte, sistematik olarak tasfiye olacak bir kapitalist kalıntı olarak görüyordu. Zaman içinde Sovyet tıbbı ve sağlık hizmeti toplumun bütününe eşit ve ücretsiz bir şekilde ulaştırılacak, önleyici hekimlik ve tedavi edici hekimlik kurumları ağı genişletilerek ve sağlıkçıların nitelikleri yükseltilerek hizmetin kalitesi arttırılacak, böylece insanların özel hekimlere başvurma ihtiyacı sistematik olarak azaltılacaktı.

Ancak bu öngörü asla gerçekleşmedi ve 1991’de Sovyetler Birliği yıkılırken, sağlık hizmetlerinin bir bölümü çoktan özelleştirilmişti.

12 Eylül 2026 Cumartesi

Sovyet iktidarının ilk yıllarında çocuk ve ergen sağlığı hizmetlerinin örgütlenmesi

 


Sovyet iktidarı, kurulduğu andan itibaren çocuk ve ergen sağlığı konusunda büyük bir duyarlılık gösterdi. Sovyet hükumeti, iktidarının ilk yıllarındaki iç savaş, ekonomik yıkım ve kıtlığa rağmen, sağlıklı nesiller yetiştirme hedefini asla ikinci plana almadı.

Lenin, daha Ekim Devrimi öncesinde, Mayıs 1917’de, parti programının revizyonu için hazırlanan belgelerde, ergenlerin iş güvenliğini sağlamaya yönelik bir dizi şartın parti programına dahil edilmesini önermişti.

7 Eylül 2026 Pazartesi

Sosyalizm kadın sorununu neden çözemedi? - 2

Okurlarımız 8 Temmuz 2026’da yayınladığımız “Sosyalizm kadın sorununu neden çözemedi?” başlıklı makalemizi anımsayacaklar. Krupskaya’nın bir makalesiyle bu konuya devam ediyoruz.

3 Eylül 2026 Perşembe

Ölümünün 95. yılında Alfred Grotjahn’ı anıyoruz

 


Berlin Üniversitesi Sosyal Hijyen profesörü Alfred Grotjahn, 1931’in 4 Eylül gecesi, 61 yaşında yaşamını yitirdi. 1848 barikatlarında doğan ve işçilerin yenilgisiyle karanlığa gömülen toplumcu tıp düşüncesinin 20. yüzyılda yeniden canlanmasında büyük rolü olan Grotjahn’ı anıyoruz.

25 Ağustos 2026 Salı

Tutunanlar, tutunamayanlar ve faşizm

 


Avrupa’da faşizm tırmanıyor. 1990’larda, en güçlü oldukları yerlerde bile yüzde 5’in altında kalan faşist partiler, 2000’li yıllarda önce yüzde 10’ları aştı ve geçtiğimiz yıllarda yüzde 25’lere yaklaştılar. Dahası Almanya’da faşist parti (AfD) geçen yıl federal seçimlerde partiler arasında yüzde 21 ile “ikinci” sıraya yükseldi. Fransa’da RN parlamentonun en büyük partisi haline gelirken, Avusturya’da FPÖ yüzde 29’la birinci parti oldu. Fakat “altın vuruş” İtalyan faşistlerden geldi ve Meloni İtalya’da hükumete yerleşti.

21 Ağustos 2026 Cuma

Yönetim birliği

 


Bu makale, dünyanın ve Sovyetler Birliği'nin ilk Sağlık Bakanı N. A. Semaşko tarafından kaleme alınan ve Moskova'da 1947 yılında SSCB Tıp Bilimleri Akademisi Yayınevi tarafından yayınlanan Sovyet Sağlık Teşkilatının Organizasyon Teorisi Üzerine Denemeler: Sovyet Sağlığının Temel İlkeleri başlıklı kitaptan alınmış, açıklayıcı notlar tarafımızdan eklenmiştir.

14 Ağustos 2026 Cuma

Sovyet ülkesinin hekimi ve kapitalist ülkenin hekimi

 


Bu makale, dünyanın ve Sovyetler Birliği'nin ilk Sağlık Bakanı N. A. Semaşko tarafından kaleme alınan ve Moskova'da 1947 yılında SSCB Tıp Bilimleri Akademisi Yayınevi tarafından yayınlanan Sovyet Sağlık Teşkilatının Organizasyon Teorisi Üzerine Denemeler: Sovyet Sağlığının Temel İlkeleri başlıklı kitaptan alınmış, açıklayıcı notlar tarafımızdan eklenmiştir. 

2 Ağustos 2026 Pazar

Virchow devrimci miydi, yoksa gerici mi?

 


Geçenlerde bir öğrencim, okuduğu bir makalede Virchow’un, evrim kuramına karşı çıkan, gerici bir bilim insanı olarak gösterildiğini söyledi. Oysa ben derslerimde Virchow’u oldukça farklı, ilerici bir bilim insanı olarak anlatmıştım. Kafası karışmıştı.

Gerçekten de Rudolf Virchow, Marksist düşüncenin mimarlarından Friedrich Engels ile birlikte toplumcu tıbbın temellerini atmış bir bilim insanıdır. 2013 yılında yayınlanan Toplumcu Tıbba Giriş: Toplumcu Tıp Ders Notları başlıklı kitabımda, Virchow’a ve çalışmalarına oldukça geniş yer ayırmış, daha sonraki birçok çalışmamda da, Virchow’un toplumcu tıbba katkılarına atıflar yapmıştım. Fakat ben, 1821 – 1902 yılları arasında oldukça uzun bir ömür süren Virchow’un, yalnızca “gençlik yıllarına”, diğer bir deyişle “genç Virchow’a” atıf yapıyordum.

26 Temmuz 2026 Pazar

Mesele reform değil, sen hala anlamadın mı?



Küba’nın meş’um “reform paketini” önce görmezden geldik, sonra endişelenecek bir şey yok dedik ve “tartışılmazsa, hiç olmamış sayılır” inancıyla yolumuza devam ettik. Fakat tartışmanın sürdüğü görülünce, çeşitli kanaat önderleri yorumlar yapmaya başladılar. Bunlardan İlerici Gençler Derneği kurucularından Mehmet Taş (1) ve Acilciler örgütünün liderlerinden Engin Erkiner (2), meselenin reform olmadığını, “yeni sosyalizm anlayışı” olduğunu gösteriyorlar.

18 Temmuz 2026 Cumartesi

Kim daha güçlü: İşçiler mi, sermaye mi?



Her gün ekranlarda haklarını arayan emekçilerin ters kelepçelerle gözaltına alındığını izleyen, işçi cinayetlerine kurban gidenlerin kanının yerde kaldığını gören birçok insan, ideoloji kokan bu soruya, tereddütsüz “sermaye” yanıtı verecektir. Oysa son yıllarda Türkiye’de asıl güçlü olanın sermaye değil, işçi olduğunu apaçık ortaya seren bir deneyim yaşanıyor. Hem de hepimizin gözleri önünde...

15 Temmuz 2026 Çarşamba

Gençlere mektup - İvan Petroviç Pavlov

 


1904 yılında Nobel Fizyoloji ve Tıp ödülü alan, fizyoloji ve psikoloji alanındaki çalışmaları ile tıp tarihinde çığır açan İvan P. Pavlov’u (1849 – 1936), ölümünün 90. yıldönümünde, 1935 yılında genç bilim insanlarına yazdığı mektubuyla (bazı yerlerde vasiyet olarak geçer) anıyoruz.

13 Temmuz 2026 Pazartesi

Ölümünün 233. yıldönümünde Dr. Marat

 


Fransız Devrimi’nin en önemli figürlerinden biri olan Marat, çağdaşı birçok aydın gibi çok yönlü bir insandı. Hekim, fizikçi, gazeteci ve politikacı Marat, 50 yıllık kısa ömrüne çok şey sığdırdı. Marat’ın yaşam öyküsünde toplumcu tıp düşüncesinin nüvelerine de rastladık. Marat’ın düşünceleri 1840’lı yıllarda toplumcu tıbbın kurucuları Friedrich Engels ve Rudolf Virchow’a, daha sonra 1871 Paris Komünü deneyiminde sağlık hizmetlerinin örgütlenmesine ışık tutacaktı. Marat’ın “sağlığın sosyal belirleyicilerine” vurgusu, Sovyetler Birliği’nde toplumcu bir sağlık hizmeti örgütleyen Semaşko ve arkadaşlarına esin kaynağı oldu.

10 Temmuz 2026 Cuma

Zinoviy Petrovich Solovyev’in Yaşamı ve Etkinlikleri - D. V. GORFİN

Sovyetler Birliği’nde “toplumcu tıbbı” Nikolay Semaşko ile birlikte örgütleyen Z. P. Solovyev’in kısa biyografisini başka bir makalemizde vermiştik. Bu kez D. V. Gorfin’in, Solovyev’in ölümünün 20. yıldönümü anısına kaleme aldığı yazısını sunuyoruz.

8 Temmuz 2026 Çarşamba

Sosyalizm kadın sorununu neden çözemedi?

 


1931 tarihli bir Sovyet posterinde “Mutfak Köleliğine Son! Yeni bir yaşam!” yazıyor. Poster, geçen yıl 2 Kasım’da İsrail (Tel Aviv) merkezli Hammersite Müzayede merkezinde 1.000 dolar başlangıç ve 4.600 – 5.400 dolar tahmini fiyatla satışa sunulmuştu. Peki, ne anlatıyordu bu poster?

6 Temmuz 2026 Pazartesi

Devrimden sonra?

 


Sosyalistler genellikle “önlerindeki” görevler konusunda tartışmak isterler. Bugünün görevi “devrim yapmaktır”, o halde devrim konuşulmalıdır. “Devrimden sonrası” ise, devrim yaptıktan sonranın konusudur. Şimdiden konuşmanın pek anlamı yoktur. Nitekim Marx da kapitalist sistemin işleyişini eleştirmeye odaklanmış, “gelecekteki komünist toplumun yemek tariflerini yazmayı” reddetmiştir.

Ancak geçen yazımızda da belirttiğimiz gibi bugün elimizde 155 yıllık bir sosyalizm deneyimi var ve bu deneyim bize sosyalistler için iktidarı elde tutmanın, iktidarı ele geçirmekten daha zor olduğunu gösterdi. Gerçi bunun böyle olacağını Lenin bize bir asırdan daha uzun bir süre önce söylemişti.

4 Temmuz 2026 Cumartesi

Sınıfı yeniden anımsayalım

 


Sosyalizmin öyküsünü kimileri Paris Komünü’nden, kimileri Ekim Devrimi’nden başlatır. Lenin’in Ekim Devrimi’nin 71. gününde çocuklar gibi sevinerek dans etmesi, tarihin ikinci proletarya iktidarının, ilkinden daha uzun süre ayakta kalmayı başardığını söylemesi, öyküyü Komün’den başlatmanın daha doğru olduğunu düşündürüyor.

Sovyetler Birliği deneyimi de 70 yıl yaşayabildi. Önce Berlin duvarı yıkıldı, ardından sosyalist ülkeler çözüldü ve son olarak geçtiğimiz hafta Küba, kapitalizme dönüş yolunda büyük bir adım attı. Böylece 1871’den 155 yıl sonra yeniden başa döndük. Olsun, biz de baştan başlarız.